Historia Lackiej Woli.  

Tytowa Wola – wieś, osada starsza niż sądzimy.  

Początki Tytowej Woli- Lackiej Woli jak do tej pory nie są dokładnie zbadane i zanalizowane. Brak jakichkolwiek autentycznych źródeł od X do początku  XV wieku. Znalezione informacje są jedynie bardzo ogólne i nie dotyczą samej miejscowości, ale terenów okolicznych. Prace i badania trwają nadal, spróbuję przybliżyć temat w sposób rzetelny, lecz  z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że  podczas  kontynuowania badań dowiemy się innych zaskakujących faktów.
A zatem…    
W latopisie Nestora kronikarza ruskiego czytamy „… w roku 981 poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią….. „* Jak wiemy te tereny już wcześniej należały do Mieszka I . Od XI wieku obszar ten zamieszkiwało plemię Lędzian, co opisuje Geograf Bawarski, plemię to posiadało ok. 100 grodów, niektórzy zwali ich Lendizi. W roku 1018 Bolesław Chrobry odbił te tereny w wyprawie wojennej, lecz na krótko, bo w roku 1031 zostały znowu utracone na rzecz Jarosława i Mścisława, co opisuje znowu kronikarz ruski Nestor w swoim Latopisie:     „ … spustoszyli Polskę i mnóstwo jenców polskich przywiedli i rozdzielili ich, i osadził Jarosław ich nad Rusią i są po dziś dzień….”** Całkiem możliwe że owi polscy jeńcy wojenni zostali osiedleni w osadach w okolicy Przemysla , Mościsk i Lwowa, a nazwy Lachy, Lachowo, Lackie, Lacko, Lacka i wiele podobnych dały początek nowym koloniom- osadom / w tym także naszej Lackiej –Tytowej Woli/  a także były przyczółkiem do tworzenia nowych osad w późniejszych wiekach za panowania dynastii Jagiellonów.***  Nawiasem mówiąc określeniem Lachy nazywali Rusini naród Polski i Polaków, co też opisuje także znany już nam Nestor.            
Przez następne 300 lat Ruś, a w tym Ziemia Przemyska i „nasze okolice” przechodziły z rąk do rąk. Dopiero w 1340 roku król Kazimierz III Wielki włącza je do Rzeczypospolitej.  Zostaje przez niego podjęta akcja osadnicza nowych ziem i ich wzmocnienie poprzez budowę nowych zamków i grodów obronnych. Szlachta Rusińska otrzymuje nowe prawa, powstają nowe wsie i osady na prawie ruskim.  Powstaje także wieś zwana TYTOWICE , która jak wiele wskazuje była wsią założoną przez Tytusa Hodyńskiego / założyciela Hodyni?/, zapewne szlachcica ruskiego. W sumie nie mamy jak do tej pory żadnych wiadomości o nim samym lub jego rodzinie, a w dodatku jeden z historyków wysuwa ciekawą tezę, że wieś założył ktoś inny.****            
Rozwój osady- wsi na prawie ruskim trwał prawdopodobnie do roku 1425-1432. Właściciele ówcześni wsi zostali surowo ukarani, prawdopodobnie przez fakt, że nie uczestniczyli w pomocy królowi Zygmuntowi Luksemburczykowi wyprawie wojennej za Dunaj w 1425 roku. Król Władysław Jagiełło za nieposłuszeństwo skonfiskował im wszystkie dobra i majątki, co z nimi zrobił jak do tej pory niewiadomo. Rok 1425 jest o tyle ciekawy, że król w tym czasie przebywał w okolicy, a konkretnie w Medyce,  zresztą bywał także w 1403, 1405, 1407, 1423 i 1434, kiedy przyjmował poselstwa, uczestniczył w polowaniach w okolicznych lasach, a więc nieobca była mu zapewne wieś- osada  Tytowice. Wnioskując z tego sądzę, że narodził się plan w niedługim czasie przywłaszczenia i wzmocnienia omawianego obszaru  wsi poprzez skolonizowanie szlachta polską i zagrodnikami.  Fakt ten nastąpił już w 1433 roku.                                                

Powstanie Tytowej Woli.               

Pierwszym dokumentem stwierdzającym istnienie wsi pod nazwą Tytowa Wola,   a dokładnie Titowa Wola  jest wydany w Wiślicy dnia 24 marca 1433 roku akt lokacyjny, w którym król Władysław II Jagiełło powierza swojemu oddanemu szlachcicowi i dworzaninowi osadzenie wsi na prawie niemieckim- magdeburskim. Ów akt poniżej cytuję: „ Wislica 24 III 1433. Król powierza Janowi Laskowskiemu , swemu dworzaninowi osadzenie wsi Titowa Wola w powiecie przemyskim na prawie magdeburskim.”  *****     *Akt ten możemy odnaleźć w archiwach warszawskich AGAD w Metryce Koronnej  t. 44 k.429-431  kop.1 , niestety oryginał w języku łacińskim, jak do tej pory jest na razie nie znany. Z tego co jeszcze wiadomo  istnieje jeszcze jeden akt podobny do tego i czas jego powstania jest zbliżony, na razie nieznany i poszukiwany , w którym występuje klauzula exceptis schismaticis / szerzej omówię to zagadnienie osobno./ ******   Wnioskując z tego dokumentu możemy stwierdzić, że Titowa Wola już istniała, a tylko zmieniono jej nazwę, statut lokacyjny oraz przywileje, które zostały bardziej dopracowane,  uniwersalne, które nawiązywały do realiów i wpływów polskich. Wiemy także że duża część wsi, osad  oraz miast w tym okresie należała do króla – władcy polskiego, który wydzierżawiał te dobra możnym panom – feudałom  lokalnym  jako  królewszyzny. /pierwszym właścicielem –dzierżawcą był zapewne ród Odrowążów za zasługi, jakie oddawali królowi Władysławowi II Jagielle i jego synowi Władysławowi III Warneńczykowi. Wymieniając chronologicznie te zasługi to: ·        1387- brali udział w wyprawie panów polskich prowadzonych przez królową Jadwigę na Ruś Czerwoną i odzyskanie ziem zajętych przez Węgry, ·    1410- w bitwie pod Grunwaldem dowodził 3 chorągwią przyboczną Jan ze Sprowy Odrowąż , brat stryjeczny Dobiesława Odrowąża , w bitwie brała także chorągiew Ziemi Przemyskiej, ·  431-1433 widzimy Odrowążów w walce ze Świdrygiełłą.  

Ród Laskowskich  

Wielką uwagę przykuwa postać Jana Laskowskiego, który z wielką determinacją i morderczą pracą przysłużył się rozwojowi wsi. Sam król Jagiełło powierzył tę misję swemu zaufanemu dworzaninowi i szlachcicowi Janowi Laskowskiemu  herbu Trzaska pochodzącemu z miejscowości Lasków w powiecie wareckim, gdzie ich ród się wywodził.   Jan Laskowski / Ioannis Lascowski/  był zasadźcą- osadnikiem wsi Tytowa Wola / lokator- łac. osadnik/, miał duże doświadczenie, różne koneksje i zasługi na dworze królewskim, mógł być też pierwszym sołtysem Tytowej Woli. Do jego obowiązków jako zasadźcy oraz sołtysa było pilnowanie porządku oraz praw w wypełnianiu przywileju lokacyjnego, tj; osadzanie kmieci, chłopów, przewodniczenie ławie wiejskiej, zabudowy i rozbudowy wsi, karczowanie lasów i ich wycinka, osuszanie podmokłych terenów. Do niego także należała obrona przed napadami oraz organizowanie szlachty na wypadek wojny.   Jak do tej pory nie udało się ustalić czy  wieś Titowa Wola w 1433 roku  przez Laskowskiego była lokowana w tym samym miejscu /przelokowana/ czy też powstała w pobliżu starej osady na bardziej dogodnym miejscu.  Oczywiście szlachcic Laskowski musiał sprowadzić do wsi rożnych fachowców, najważniejszymi byli młynarz, kowal, specjalista od osuszania gruntów, drwale. Ważną osobą był mierniczy , który podzielił wieś na kawałki i odcinki w poprzek w stosunku do drogi głównej traktu idącego ze Lwowa i Mościsk na Przemyśl i dalej na zachód do Krakowa.  Jan Laskowski duża pomoc otrzymał z rąk brata młodszego Janusza / Jannussi Lascowski/ , który to będąc od  1427 roku wójtem Mościsk / niewiadomo do tej pory czy to wójtostwo otrzymał czy też nabył- kupił?/ znał okolice i stosunki panujące miedzy sąsiednimi wsiami i to wykorzystywał.    Na początku nowi osadnicy- kmiecie otrzymali w Tytowej Woli  od zasadźcy- sołtysa ziemie w ilości 1 łana królewskiego/  1 łan królewski= 48 mórg= 24,2 hektara/, nie wiemy też ilu było rodzin kmieci 10, 20, czy maksymalnie 30. Prawdopodobnie  było ich ok. 10-20 rodzin + starsi osadnicy z poprzedniej lokacji. Osadnicy prawdopodobnie byli sprowadzani w okolice z pod Krakowa oraz Mazowsza /wersja mazowiecka brzmi bardziej przekonująco- pogranicze z Zakonem Krzyżackim- szukali spokoju i drobna szlachta i chłopi/, część przyszła z regionu śląskiego i Niemiec, a część to uciekinierzy z okolicznych osad i wsi /podkupywanie kmieci- chłopów/.         Z racji, że Jan Laskowski był zasadźcą i sołtysem, otrzymał  2 łany ziemi. Jako, ze był pierwszym na ziemi  tej osadnikiem- założycielem wsi  mógł wybrać najlepsze kawałki ziemi pod względem użytkowym, uprawnym, przy rzece mógł postawić młyn lub przy szlaku wybudować karczmę i z tego ciągnąć olbrzymie zyski- mógł je później odsprzedać lub wydzierżawić swojej rodzinie./ tego już nie wiemy są to tylko przypuszczenia/. Faktem jest jednak, że rodzina Laskowskich się dorobiła na pewno bogactw na miarę okolicznych posiadłości w stosunku do drobnej szlachty i nadania ziemskie były dziedziczne i przechodziły z ojca na syna, córkę, stryja, kuzyna. Wójt Mościsk  Janusz brat Jana /zapewne Jan sołectwo w Tytowej Woli odsprzedał lub oddał bratu/ zabezpieczył sołectwo w Titowej Woli swojemu synowi Mikołajowi /żona jego Katarzyna Laskowska w 1471 roku była zabezpieczona posagiem 30 grzywien + 70 grzywien wiana na połowie wójtostwa Mościska/, a ten w 1473 roku sołectwo w Tytowej Woli , w przemyskiem sprzedał Jakubowi z Koniecpola. Mikołaj następnie pozostawia trzech synów: Mikołaja, Zygmunta i Jana oraz dwie córki Zofię i Annę. Mikołaj, najstarszy syn wyposaża  w 1488 roku 100 grzywnami swoją siostrę Zofię żonę Bernarda Krzywickiego, tyle samo płaci bratu Janowi. W 1497 roku zastawia za 32 grzywny sołectwo swojemu szwagrowi Bernardowi Krzywickiemu w Tytowej Woli. Druga córka Anna Laskowska wychodzi za mąż za Biedrzycha Trzcienieckiego z Trzcieńca, której mąż oprawił w 1481 roku 200 grzywien posagu i wiana. Natomiast w kronice Bielskiego wspomniana jest postać Zygmunta Laskowskiego, wójtowicza z Mościsk, następnie posła tureckiego sułtana do króla polskiego w roku 1516.******* I wreszcie ostatnia informacja o Laskowskim Janie, który w 1531 roku otrzymał sołectwo w Tytowej Woli z rąk króla. Jest to informacja zaczerpnięta z „herbarza” Bonieckiego, ale o tyle dziwna bo czytając metryke koronną z lipca 1531 roku figuruje osoba Jana Trzcienieckiego./możliwe że to syn Anny i Biedrzycha/.********      Wróćmy jednak do osadzenia osadników w nowej wsi. Żeby ich zachęcić do osiedlenia się w nowym miejscu przywilej był tak skonstruowany, że pozwalał na początku nie ponosić  przez nowego chłopa, kmiecia żadnych opłat za użytkowanie ziemi „pańskiej”. Ulgi te zwane często wolniznami trwały ok. kilku do nawet 25 lat. W tym czasie wszyscy osadnicy budowali sobie chałupy, zabudowania, zagospodarowywali pola, karczowali lasy, osuszali tereny pod uprawę. Po minięciu wszystkich ulg chłopi opłacali czynsz w pieniądzu oraz naturze/ zboża, inne plony i płody , zwierzyna, jaja, miód, ryby/, pracowali i wykonywali prace rolne na ziemi pana przeważnie jeden dzień w tygodniu. Wieś Tytowa Wola była lokowana prawdopodobnie obok traktu głównego, szlaku opisanego powyżej, dlatego też sądzę że zabudowa wsi była typu „ łańcuchówka” / wsie leśno – łanowe/ . Ta forma przyjęta była i rozpowszechniona w południowej Małopolsce i Rusi Halickiej w XII-XV wieku. Zagrody i chaty były budowane po obu stronach drogi głównej na łanie kmiecia lub chłopa, za zabudową było wykarczowane pole, potem łąka a na końcu las, gdzie nie gdzie, przepływał przez to strumień. Co do nazwisk pierwszych kmieci  osadzonych w Tytowej Woli, nic nie wiemy , jedynie  przewija się wzmianka o niejakim kmieciu Nowak z roku 1446. ********* Natomiast potwierdzone są informacje o odnowieniu przywileju magdeburskiego przez króla Zygmunta Starego w Krakowie w 1531 roku, a następnie przez Zygmunta Augusta w Piotrkowie w 1544 roku. / przypuszczam ze po napadach tatarskich w 1498 i 1524 wieś została mocno zniszczona, a oryginalny dokument królewski króla Władysława II Jagiełły z 1433 roku zniszczony lub zagubiony./ . ***********   Źródła i bibliografia * i ** Latopis Nestora pdt. Powieść minionych lat  , rok. ok. . 1113 ***  Widajewicz Józef „ Południowo – wschodnie kresy Polski w X i XI wieku. **** Prace Tom 11-12, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 1937 , ***** Zbiór Dokumentów Małopolskich Tom 7, wyd.5 , Stanisław Kuraś  i Irena Sułkowska    1962, ******* Andrzej Janeczek „ Upośledzenie Rusinów w przywilejach prawa niemieckiego Władysława Jagiełły” w ,Przegląd Historyczny Tom 75, TMH, PZWS 1984, ******* Kwartalnik Historyczny t.102, wyd. Towarzystwo Historyczne, 1995, ******** Adam Boniecki , „ Herbarz Polski t.13 , Warszawa 1999, ********* AGZ t 1-22, Lwów 1894, ********** MATRICULARUM REGNI POLONIAE SUMMARIA THEODORIUS WIERZCHOWSKI 1507-1548,                                                    Opracował Adam Kosiński.             


Temty beda opracowywane stopniowo, w oparciu dostepne materialy jak rowniez relacje mieszkancow, z uwagi jednak na kompleksowosc zagadnienia, nie jestesmy w stanie opublikowac calosci natychmiast.     

             - Lokalizacja Lackiej Woli
             - I Rzeczpospolita
             - Królestwo Galicji i Lodomerii
             - Emigracja do Ameryki
             - I Wojna Światowa
             - II Rzeczpospolita
             - II Wojna Światowa
             - Lata powojenne        


1. Lokalizacja Lackiej Woli
Lacka Wola obecnie Wolyca położona jest  przy drodze wiodącej z Przemyśla do Lwowa, 7 km za polsko-ukrainską granicą, 5 km przed Mościskami. Wieś podzielona była na „górną” i „dolną”. Przez wieś przepływa strumień (Riczka), który dzielił  „Zagumnie” od „Błonia”. Większość gospodarstw była usytuowana miedzy Zagumniew a Riczką .

mapa_2.jpg

Mapa okolicy z 1910r. Między Medyką a Mościskami widoczna Lacka Wola.

Lacka Wola byławsią typowo polską i pod względem przynależności religijnej, mieszkańcy wwiększości należeli do kościoła rzymsko- katolickiego. Nie stanowiła jednakosobnej parafii, a należała do parafii pod wezwaniem Św. Józefa w graniczącym znią Trzcieńcu.

2. I Rzeczpospolita

Najstarsze wzmianki o wsi pochodzą z dokumentów z roku 1433, gdy Lacka Wola nosiła jeszcze miano- Tytowa Wola. Zmiana nazwy z Tytowej na Lacką Wolę przypada na początek XVII wieku.   Na początku XVII w. epidemia cholery do tego stopnia zdziesiątkowała mieszkańców Tytowej Woli, że wieś była praktycznie wyludniona. Nie jest to jednak udokumentowane liczbami czy dokładnie umiejscowione w czasie. Faktem jednak jest, że w roku 1624 doszło do dwóch  fatalnych  w skutkach  najazdów tatarskich.
W lutym 1624 roku orda Nogajska pod dowództwem dwóch synów „Krwawego Miecza” - Katymira Mirzy, wówczas największego wroga Polski i Polaków,  przekroczyła granice ówczesnej Rzeczypospolitej i rozpoczęła plądrowanie, między innymi okolic Przemyśla. Orda została  zaskoczona i rozbita przez oddziały Koniecpolskiego, zginęli dwaj synowie Kantemira. Mimo to, orda zdołała splądrować 70 wsi i 6 miasteczek.
Prawdopodobnie jako  odwet za śmierć synów, jeszcze w czerwcu tegoż roku,  pięć tysięcy Nogajów przekroczyło granicę pod Sniatyniem. Podobno Katymir otrzymał cichą zgodę sułtana tureckiego, wraz z nią chorągiew, konia, buławę, szable i oddział janczarów z dwoma działkami. Nogaje idąc czarnym szlakiem szybko dotarli pod Przemyśl i rozłożyli swój kosz (obóz rabunkowy) właśnie na terenie między Medyką a Tytową Wolą! Stąd 10 czerwca Kantymir rozesłał swoje zagony na rabunek.
W kronikach Pawła Piaseckiego z tego okresu czytamy:  

„w miesiącu czerwcu ciężko ziemię ruską utrapił  najazd Kantymira Mirzy, który w 5000 Tatary z Woloszczyzny od Sniatynia wtargnąwszy, z niesłychaną szybkością do Medyki zawitał i tam kosz założywszy, na wszystkie strony poza Jaroslaw, Brzozów, Krosno, Rzeszów, Sędziszów zagony swoje rozpuscił, które pożogą i łupiestwem  niezliczone osady spustoszywszy, wielką moc ludu wiejskiego uprowadziły”  

Myślę, iż należy przyjąć  fakt, że Tytowa Wola została zniszczona doszczętnie... Zarówno epidemie, jak i najazdy tatarskie spowodowały zupełne wyludnienie lokalnych wsi.
Do wyludnionych wiosek zaczęła napływać ludność z Karpat Zachodnich. Zasiedlili oni puste wsie zakładając miedzy innymi, w miejscu Tytowej - Lacką Wolę.
Lacka, czyli polska. Jak wiadomo Lach, czy raczej Lech, było określeniem na Rusi Czerwonej używanym  na Polaków. Bez wątpienia, nadając wsi przydomek „Lacka”, ówcześni jej mieszkańcy zamierzali w sposób jednoznaczny samo określić się narodowościowo.  

Najbardziej wiarygodne sa jednak podania ksiedza Wojciecha Michny (1820-1893) , który mieszkał przez ponad 10 lat w Medyce (był na parafii 1855-1867), i opisywał dzieje Przemyśla i okolic. Korzystał z archiwów przemyskich, ale co ważne, spisywał duto materiału zaszłyszanego.
Autor Wojciech Michna,  Nowy Sącz 1872 rok.
 "....... Za Medyki błoniami ku wsi Mostycze, dzis Mościska były lasy, w których trafiały się napady i rozboje, otóż powstało tam sioło Czehyniec, Czychaniec, dzis  Czechynie , Szechynie, którego nazwe napietnowała ludność na przyszłosc , oznaczało to że tam na miejscu czychano na zgubę drugich,..... Lacka Wola - to osada czystych Mazurów sprowadzonych między lasy rozbójnicze przez starostę Drohojowskiego ...."


Poniżej, zamieszczamy w sposób chronologiczny uporządkowane wzmianki, z ogólnie dostępnych materiałów archiwalnych, traktujacych w jakikolwiek sposób o Tytowej badź Lackiej Woli.
Za bardzo ciekawą uważam wzmiankę z 15.04.1590 roku o Katarzynie z Drohojowa. Ciekawą, ponieważ  z kolei Leksykon Szlachty Austriackiej z 1860 r. podaje, że „Panem Lackiej Woli” jest Pan Zygmunt hrabia Drohojowski ur. 1832 r.

  „Drohojowski zu Drohojow, Grafen. Galizischer Grafenstand. Diplom von 1783 für die Gebrüder Johann und Victor v. Drohojowski, wegen altadi'ligcn Herkommens. — Altes, polnisches Adelsgesehlecht, zum Stamme Korczak zählend, aus welchem Athauasius D. 1440
Bischof zu l'rzemysl war. Später kamen aus demselben noch vier Bischöfe, ein Grossreferendar, sieben Castellane etc. vor. — Die jetzigen Familienglieder sind Nachkommen des Grafen Anton, gest. 1789 , aus der Ehe mit Eva v. Konarska. Von dem aus dieser Ehe stammenden Sohne, Onophrius, gest. 1808, verm. mit Honorata Grf. Bavvorowska, entspross Johann, gest. 1853, früher Üfticier in der polnischen Armee, verm. mit Angelica v. Rostworowska, gest. 1839, und aus dieser Ehe lebt Graf Severin (II. ), geb. 1819, verm. 1855 mit Antoinette v. Sobänska. — Der Bruder des Grafen Johann , Graf Severin (L), gest. 1854, früher ebenfalls Ofn'cier in der polnischen Armee, hat aus der Ehe mit Henriette Grf. Baworowska, geb. 1804, drei Söhne hinterlassen, dieselben sind: Graf Joseph geb. 1829, Herr auf Balice im Kr. Przcmysl; Graf Sigismuud, geb. 1832, Herr auf Krukienice und Lackawola im Kr. Przemysl, k. k. Oberlieutenant rn d. A., verm. 1859 mit Maria v. Konarska und Graf Casimir, geb. 1835, Herr auf Bolanowice und Bolanöwska Im Kr. l'rzemysl, verm. 1857 mit Anna Grf. Krasicka, geb. 1835.”  

Tlum. z niem.  Z.Jodłowski  

„Drohojowski z Drohojowa, hrabiostwo Galicyjskie. Dyplom w 1783 roku dla braci Jana oraz Viktora Drohojowskich za staroszlacheckie pochodzenie. – Stary polski ród szlachecki, zaliczający się do trzonu Korczak, z którego Athanasius Drohojowski został w roku 1440 biskupem Przemyśla. Późnej wywiodło się z tej rodziny jeszcze czterech biskupów,siedmiu kasztelanów itd. Dzisiejsi czlonkowie rodziny są potomkami Hrabiego Antoniego, zmarłego w  1789, z małżeństwa z Ewą Konarską, z tego małżeństwa wywodzą się synowie, Onophrius, zm w 1808. żonaty z Honoratą hrabiną Bawarowską, Jan zm. 1853 r były oficer polskiej armii żonaty z Angeliką Roztworowską, zm 1839 i z tego małżeństwa żyjący hrabia Seweryn, ur. w 1819 r, żonaty z Antoinette Sobańską – Brat hrabiego Jan również były oficer armii polskiej pozostawił z małżeństwa z Henriettą hrabiną Bawarowską ur. w 1804, trzech synów, są nimi: harbia Józef ur. 1829 r. pan na Balicach w pow. przemyskim, harbia Zygmunt ur. w 1832 r. pan na Krukienicach i Lackiej Woli, nadporucznik w stanie spoczynku Cesarsko-Królewskiej Armii, żonaty 1859 z Marią Konarską, i harbia Kazimierz zm. w 1835r. pan na Bolanowicach i Bolanówce w pow. przemyskim ożeniony w 1857 r z Anną hrabiną Krasicką ur. w 1835 r.” 

02.12.1503. 
Datus est consensus Ioanni Krzyvyeczki, ut posit medietates villarum Tytowa Vola et Czyrnyeowa terrae Premisliensis cuicunque incolarum et subditorum regni in summis, in quibus eas tenet, iuste inscriptis obligare iuxta vim originalium literarum.łac.  

Rok. 1508. Źródła dziejowe Tom XVIII cz. 1 Ruś Czerwona 
Advocati terre Premisliensis Johannes Romanowski in Vyszatycze, advocatus in Tytowa Vola      

Rok. 1508. Źródła dziejowe Tom XVIII cz. 1 Ruś Czerwona 
Bernardus Krzywieczki de Craszycz, Krzywyeczka et Tytowa Vola          

15.04.1590.
Król zgadza się by Katarzyna z Drohojowa, wdowa po Janie Herburcie z Fulsztyna, kasztelanie sanockim i staroście przemyskim, mogła ustąpić Stanisławowi Piotrowskiemu dożywotnich praw do wójtostwa wsi Tytowa Wola w starostwie przemyskim. Katarzyna zasłużyła się szczególnie królowej Annie Jagiellonce.łac.Datum: Warszawa, na sejmie.   

25.02.1669
Przywilej Stanisława Jabłonowskiego ( był hetmanem w 1695 roku w bitwie pod Lwowem)   nadający Wasylowi i Stećkowi i ich potomkom młyn we wsi Tytowa Wola w roku 1669. Przywilej wydano 25 lutego 1669 roku w miejscowości Podkamień. 

3. Królestwo Galicji i Lodomerii

Temat zostanie wkrótce opracowany.

Herb Królestwa Galicji i Lodomerii

Rok 1860 - Leksykon szlachty austriackiej z 1860 r. podaje „Panem Lackiej Woli” jest Pan Zygmunt hrabia Drohojowski ur. 1832r, nadporucznik C.K. Armii, i Marja Drohojowska z d. Konarska

Rok 1881 - Slownik geograficzny Krolestwa Polskiego podaje :

 Lacka Wola ( zwana dawniej Tytową Wolą), wieś w pow. mościskim, 6 km na płn.-zach. od sądu powiat. i urzędu pocztowego w Mościskach. Na płn. leży Czerniawa, na wsch. Hodynie , na płd. – wsch. Sułkowszczyzna, na płd. Trzcieniec Balice, na zach. Szechynie i Buców ( obie w pow. przemyskim). Płd.- wsch. część obszaru przepływa pot. Riczka  ( dopływ potoku Czarnego, uchodzącego do Wiszni) od płd. zach. na płn. wsch. prawy brzeg potoku jest moczarzysty, na lewym brzegu leżą zabudowania wiejskie, na płd. od nich , we wsch. stronie obszaru, folwark Józefówka, a w stronie zach. folwark Budy. Zach. strona obszaru lesista a, w płd.- zach. jej części wznosi się jedno wzgórze do 270 m. W płn. stronie wsi wznosi się najwyższy punkt do 241 m. Płd.- zach . koniec wsi przebiega gościniec wiodący z Mościsk do Przemyśla. Na płn. od gościńca biegnie kolej Karola Ludwika naprzód na płn.- zach. aż do stacji ( 235 m.), a potem na płd.- zach. Własn. więk. ma roli or. 644, łąk i ogr. 107, pastw. 224, lasu 359 mr.; własn. mniej. roli or. 1025, łąk i ogr. 206, pastw. 91, lasu 266 mr. Według spisu z r 1880 było 1312 mk. w gm., 59 na obsz. dwor. ( obrz. rzym.- kat.). Parafia rzym.- katol, w Mościskach . gr.- kat. w Hodyniach. We wsi jest dwór , gorzelnia i szkoła etat. 1-klas. Za czasów polskich należała wieś do dóbr koronnych w ziemi przemyskiej,  a czasie zaboru Galicji była wraz z Hodyniami jako dzierżawa w posiadaniu Jana Klemensa Branickiego i Izabeli z Poniatowskich. W skutek kontraktu zamiany z d. 7 grudnia 1700 r. oddano ją Ignacemu hr. Cetnerowi jako częściowy ekwiwalent za dobra nadworne. Dawna nazwa „ Tytowa Wola” pochodzi od Tyta, protoplasty Hodyńskich. Przystanek L.- W. dr. kol. Karola Ludwika leży między Medyką a Mościskami.                                                                                                                        Lu. Dz.

4. Emigracja do Ameryki.  

Temat zostanie wkrótce opracowany.

5. I Wojna Światowa.  

Temat zostanie wkrótce opracowany.

6. Druga Rzeczpospolita.

Księga adresowa z 1928 r. podaje:

„Lacka Wola, wieś i gmina, powiat Mościska, przynależność do sądu powiatowego w Mościskach, sądu okręgowego w Przemyślu, 1721 mieszkańców, poczta, telefon, stacja kolejowa oddalona 5 km (w Mościskach), kościół katolicki, gorzelnia. Właścicielami ziemskimi byli Maria i Teodor Koziek. Do  Mar. i Teod. Koziek należał również młyn i gorzelnia, kowalami byli wówczas K. Czyżewski i Z. Korabinowicz, szewcem P. Diuna. Wyrobami tytoniowymi zajmowala się A. Kowalska, wyszynkiem trunków I. Abend.”

Wedlug wspomnień, Pani Kordek, urodzonej w 1920r. : 


Sołtysi
Sołtysami Lackiej Woli byli, za "Sowietów" Józef Duda, za "Niemca", Stanislaw Zak. 

Sklepy
W Lackiej Woli były dwa sklepy, jeden z nich prowdził Jan Gnus. 

Poczta
Listonoszem był Jan Pamuła, córka nazywa sie RózaPamula. 

Młyn
Młynarz nazywał sie Zemlak. 

Kowal
Kowalem był Rabiej. 


7. Druga Wojna Światowa

8. Lata powojenne  

Temat zostanie wkrótce opracowany

Szkola.

W Lackiej Woli od połowy XIX wieku istniała publiczna szkoła ludowa.
Według dostępnych nam zrodeł nauczycielami byli:

1870 - brak na razie informacji 1875 - posada nieobsadzona
1881 - 1 klasowa:
        - Zofia Pawłowska
1884 - 1 klasowa:
        - Stanisława Pawłowska
1899 - 1 klasowa, publiczna ludowa:
        - Jan Pilecki
        - Bronisława Pilecka
1905 - 1906:
        - Stanisław Szpakowski         - Katarzyna Podgórska
1911 - szkoła 2 klasowa z planem nauk dla szkół 4 klasowych typu niższego (szkoły publiczne ludowe)         - kierujący nauczyciel - Adam Rudeński
        - zastępca - Józefa Michałowska
        - Maria Szczurowska 
        - Joanna Rudeńska
1913 - szkoła 2 klasowa z planem nauk dla szkół 4 klasowych typu niższego (szkoły publiczne ludowe)         - nauczyciel kierujacy - Adam Rudeński
        - Jadwiga Dąbrowska
        - Kazimierz Kuzio
        - Jadwiga Rudeńska


W Centralnym Państwowym Historycznym Archiwum Ukrainy istnieja materialy traktujace o reorganizacji szkoły w Lackiej Woli okręg Mościska, 1894-1910 r.  

Reorganizacja szkoły w Lackiej Woli okręg Mościska           
Orzeczenie rady szkolnej krajowej w sprawie reorganizacji szkoły ludowej w Lackiej Woli / Mościska /            

Na podstowie ustawy z dnia 24 kwietnia 1894 nr. 49 Dz. u. I r. kr., c.k. Rada szkolna krajowa zmieniając swe orzeczenie z 1874 l. 77.60, 26 marca 1875 l. 2.569 i 4 grudnia 1893 l.23360 odnoszące się do organizacji szkoły ludowej w Lackiej Woli  wydaje następujące orzeczenie :
     I. W Lackiej Woli istnieje dwu klasowa szkoła ludowa pospolita, do której zakresu należą gmina Lacka Wola  i obszar dworski w Lackiej Woli
    II. Obowiązkiem jest tej gminy obszaru dworskiego pokrywać wszystkie wydatki na rzeczowy potrzeby tej szkoły mianowicie: na wystawienie i wewnętrzne urządzenie budynku szkolnego, na wystawienie pomieszkania dla nauczyciela tej szkoły, wreszcie na zakupno lub dostarczenie gruntu pod budynki, boisko gimnastyczne, ogród szkolny i pole, ewentualnie na najem budynku szkolnego mieszkania dla nauczyciela i potrzebnych gruntów. Na utrzymanie budynku szkolnego i wewnętrznego urządzenia, opał, oświetlenie i obsługę sal szkolnych, wszystko w granicach określonych w art.7. i 8. powołanej ustawy.     
W wydatkach powyższych mają brać udział gmina i obszar dworski w myśl art. 6 wymienionej ustawy odpowiednio do opłaconych w r. 1893 podatków bezpośrednich z dodatkami państwowymi w takim stosunku, iż na kążde 100 zł.
Wydatku uiści:
     A) obszar dworski w Lackiej Woli ..........................................................25 zł 45 ct.
     B) gmina Lacka Wola...............................................................................74 zł 55 ct.         
Stosunek powyższy, który co do cyfry ze względu na zmienność kwot podatkowych przez strony konkurencyjne corocznie opłaconych ulega zmianie, służyć ma za podstawę przy rozliczaniiu kwot potrzebnych na pokrycie powyższych wydatków. ... V.     

Postanowienie niniejszego orzeczenia obowiązuje od dnia 1 stycznia 1895.

Zdjęcie z kolekcji Pana Żaka, rok 1949-50.

Szkola w 1956 r.